Articles

Eşit Zam Yapılmamış Olması İşverenin Eşit Davranma Yükümlülüğünü İhlal Ettiği Anlamına Gelir Mi?

2018, Av. Burak Avcı

Eşit Zam Yapılmamış Olması İşverenin Eşit Davranma Yükümlülüğünü İhlal Ettiği Anlamına Gelir Mi?

4857 Sayılı İş Kanunu’nda işverenin çalışanlarına eşit davranma yükümlülüğü düzenlenmiştir. Bu düzenleme uyarınca işveren, çalışanları arasında ayrımcılık yapmama, her bir işçi için eşit davranma yükümlülüğü altına girmiştir. Kanunun 5. maddesi ile detaylıca düzenlenmiş olan bu yükümlülüğe aykırı davranılması işçiye, iş akdinin haklı nedenle feshi ve ayrımcılık tazminatını talep hakkı vermektedir.

Eşit Davranma Yükümlülüğünün Kapsamı Nedir?

4857 Sayılı İş Kanunu’nun 5. maddesinde detaylı olarak eşit davranma yükümlülüğü düzenlenmiştir. Madde hükmü incelendiğinde işverenin iş ilişkisinde;

  • Dil, ırk, renk, cinsiyet, engellilik, siyasal düşünce, felsefî inanç, din ve mezhep ve benzeri sebeplere dayalı ayrım yapamayacağı,
  • Biyolojik veya işin niteliğine ilişkin sebepler zorunlu kılmadıkça, bir işçiye, iş sözleşmesinin yapılmasında, şartlarının oluşturulmasında, uygulanmasında ve sona ermesinde, cinsiyet veya gebelik nedeniyle doğrudan veya dolaylı farklı işlem yapamayacağı,
  • Aynı veya eşit değerde bir iş için cinsiyet nedeniyle daha düşük ücret kararlaştıramayacağı

şeklinde, işverenin eşit davranma borcunun düzenlendiğini görüyoruz. Eşit davranma ilkesi tüm hukuk alanında geçerli olup, İş Hukuku bakımından işverene, işyerinde çalışan işçiler arasında haklı ve objektif bir neden olmadıkça farklı davranmama borcu yüklemektedir. Bu bakımdan işverenin yönetim hakkı sınırlandırılmış durumdadır. Başka bir ifadeyle, işverenin ayrım yapma yasağı, işyerinde çalışan işçiler arasında keyfî ayrım yapılmasını yasaklamaktadır. Bununla birlikte, eşit davranma borcu, tüm işçilerin hiçbir farklılık gözetilmeksizin aynı duruma getirilmesini gerektirmemektedir. Bahsi geçen ilke, eşit durumdaki işçilerin farklı işleme tâbi tutulmasını önlemeyi amaç edinmiştir. 

Eşitlik ilkesine uygun davranılıp davranılmadığının belirlenmesinde bu yönde bir iddiayı ileri süren işçi ile aynı işverene bağlı olarak, aynı ya da benzer işte, aynı ya da benzer verim ile çalışan, eğitim dereceleri aynı ya da benzer olan, kıdemleri eşit olan, kısacası objektif ve sübjektif nitelikleri itibarıyla karşılaştırılabilir iki veya daha fazla işçi bulunmalıdır. 

İşverenin Eşit Zam Yapmamış Olması Eşit Davranma Yükümlülüğü İhlali Midir?

Eşit davranma yükümlülüğü ile birlikte her ne kadar işverenin yönetim hakkı kısıtlanıyor olsa da; bu yükümlülüğün ihlal edildiğinin kabul edilebilmesi için, açık bir şekilde yasada belirtilen sebeplerden birinin gerçekleşmesi gerekir. Diğer bir anlatımla, ilgili yasa tarafından “her durumda mutlak bir eşit davranma yükümlülüğü” düzenlenmiş değildir. Bu durum da işverenin yönetim hakkının saklı tutulduğunun bir göstergesidir. Bu halde, eşit durumdaki çalışanlara eşit şekilde zam yapılmaması durumunun yönetim hakkı kapsamında mı kaldığı yoksa eşit davranma yükümlülüğüne aykırılık mı teşkil ettiğinin değerlendirilmesi gerekir.

Gerek yasa hükmü gerekse de Yargıtay kararları incelendiğinde, işveren tarafından eşit durumdaki çalışanların ücret uygulaması; işverenin yönetim hakkı kapsamında kalmaktadır. Çalışanların ücretlerine zam uygulamasının nasıl yapılacağı da, eşit davranma yükümlülüğüne uymak koşuluyla, işverenin yönetim hakkı kapsamındadır. Burada dikkat edilmesi gereken husus; işveren tarafından bir çalışana zam yapılmaması sebebinin 5. maddede yer alan sebeplerden birinden kaynaklanmaması gerektiğidir. Yani işveren bütün çalışanlarına zam yapıyorken bir çalışanına dil, din, ırk, cinsiyet, felsefi inanç gibi sebeplerden ötürü zam yapmıyorsa; bu artık yönetim hakkının kullanılmasından ziyade, eşit davranma yükümlülüğüne aykırılık teşkil eden bir uygulama olacaktır.

Eşit davranma yükümlülüğüne aykırı davranılması halinde, ayrımcılığa maruz kalmış olan işçi dört aya kadar ücreti tutarındaki uygun bir tazminattan başka yoksun bırakıldığı haklarını da talep edebilir. Ayrıca ayrımcılığa uğramış olması nedeniyle iş akdini haklı nedenle feshedebilir ve fesihten doğan hak ve alacaklarını talep edebilir.

Ayrımcılığa Maruz Kalmış İşçinin Hakları Nelerdir?

Sonuç olarak; işverenin eşit davranma yükümlülüğü geniş bir kapsamla düzenlenmiş olup, her bir olayın bu yükümlülüğe aykırılık teşkil edip etmediğinin ayrıca değerlendirilmesi gerekir. Eşit davranma yükümlülüğü, eşit durumdaki işçilere karşı yapılan uygulamalarda gündeme gelmektedir. Eşit durumdaki işçilerden hangisine ne oranda zam yapılacağı yahut zam yapılıp yapılmayacağı ise işverenin yönetim hakkı kapsamında kalmaktadır. Ancak bu uygulamada zam yapılmayan çalışana, zam yapılmama sebebi önemlidir. Zira eğer zam yapmama sebebi yukarıda belirtili sebeplerden birinden kaynaklanıyorsa; işçiye karşı eşit davranma yükümlülüğünün ihlal edildiği kabul edilecektir. Ayrımcılığa maruz kalmış olan işçi; 4 aya kadar ücreti tutarında bir tazminat talep edebilecek ve iş akdini haklı nedenle feshederek, fesihten doğan hak ve alacaklarını da talep edebilecektir.   


Similar Articles

2018 İkale Anlaşması İmzalanmış Olmasına Rağmen İşe İade Davası Açılabilir Mi?
2018 Konkordato İsteyen Şirketlere Karşı İhtiyati Haciz İşlemleri Gerçekleştirilebilir Mi?